Từ chủ trương đến hành động: “chung tay vì cuộc sống mới” - mở lối trở về, trao cơ hội làm lại cuộc đời

Công an xã Trà Giang “chung tay vì cuộc sống mới” .

Thấu hiểu điều đó, Công an xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên không chỉ thực hiện trách nhiệm quản lý, theo dõi, phòng ngừa tái phạm, mà từng bước chuyển từ “quản lý” sang “đồng hành”, từ “nắm tình hình” đến “nắm bắt tâm tư”, chủ động gặp gỡ, động viên, hướng dẫn thủ tục, kết nối việc làm và huy động gia đình, doanh nghiệp, cộng đồng cùng tham gia hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương.
Từ những cuộc gặp gỡ không khoảng cách, những lời động viên đúng lúc đến những việc làm cụ thể giúp một con người có thêm điểm tựa để bắt đầu lại, mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới” đang được Công an xã Trà Giang triển khai bằng một cách làm giản dị nhưng thiết thực: không để người từng lầm lỗi bị bỏ lại phía sau trên hành trình hoàn lương.
Đó không chỉ là một cách làm góp phần phòng ngừa tái phạm, giữ gìn an ninh, trật tự từ cơ sở, mà còn là biểu hiện sinh động của tinh thần gần dân, trọng dân, vì Nhân dân phục vụ. Từ những việc tưởng như rất nhỏ đối với một con người, mô hình đang góp phần đưa những chủ trương của Đảng về xây dựng con người, xây dựng cộng đồng, củng cố niềm tin của Nhân dân và xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở từ nghị quyết thành hành động, từ chủ trương thành những việc làm cụ thể trong đời sống hằng ngày.
Khi cánh cửa nhà mở ra sau những năm tháng lỗi lầm
Có những ngày trở về quê hương không giống như ngày ra đi. Vẫn con đường làng ấy, vẫn mái nhà thân quen, vẫn những người thân từng gắn bó qua bao năm tháng. Nhưng sau những năm tháng chấp hành án phạt tù, người trở về mang theo nhiều cảm xúc đan xen: niềm vui được đoàn tụ, sự day dứt về những lỗi lầm đã qua, nỗi mặc cảm trước ánh nhìn của người khác và cả những lo lắng về một cuộc sống đang chờ phía trước. 
Bởi trở về không có nghĩa là mọi khó khăn đã ở lại phía sau. Đối với người từng lầm lỗi, bắt đầu lại cuộc sống đôi khi là một hành trình không hề dễ dàng. Một công việc ổn định để nuôi sống bản thân và gia đình. Một khoản vốn nhỏ để làm ăn, sản xuất. Một mối quan hệ được hàn gắn sau những năm tháng xa cách. Hay đơn giản chỉ là cảm giác mình vẫn được gia đình đón nhận, được xóm làng nhìn nhận như một người bình thường. Có người trở về nhưng chưa tìm được việc làm. Có người không có điều kiện phát triển kinh tế. Có người gặp khó khăn trong quan hệ gia đình, trong việc xây dựng lại các mối quan hệ xã hội. Cũng có người thực sự muốn thay đổi nhưng lại không biết phải bắt đầu từ đâu.
Trong những hoàn cảnh ấy, một lời động viên đúng lúc đôi khi có giá trị hơn một lời trách cứ; một cơ hội việc làm có thể trở thành điểm tựa để một con người đứng vững; một sự cảm thông có thể giúp họ vượt qua mặc cảm và có thêm niềm tin để làm lại cuộc đời. Ngược lại, nếu những khó khăn ấy không được quan tâm, tháo gỡ; nếu người từng lầm lỗi luôn phải sống trong mặc cảm và cảm giác bị xa lánh, con đường tái hòa nhập sẽ trở nên chông chênh hơn. Khi đó, nguy cơ tái phạm không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, mà còn có thể trở thành mối lo đối với gia đình và cộng đồng. Vì vậy, ngày trở về không nên được xem là điểm kết thúc của quá trình chấp hành hình phạt, mà phải là điểm bắt đầu của một hành trình mới - hành trình trở lại với gia đình, với cộng đồng và với một cuộc sống lương thiện.
Từ cách nhìn đó, Công an xã Trà Giang xác định công tác quản lý, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương không chỉ dừng lại ở việc nắm tình hình, quản lý nhân khẩu hay phòng ngừa vi phạm. Quan trọng hơn, đó là quá trình đồng hành, hỗ trợ và tạo điều kiện để mỗi người có cơ hội tự đứng lên bằng chính đôi chân của mình.
Với cán bộ Công an xã, phía sau mỗi trường hợp trở về không chỉ là một hồ sơ cần theo dõi, một trường hợp cần quản lý, mà là một con người, một gia đình và một cuộc đời đang cần được trao thêm cơ hội. Bởi nếu pháp luật đặt ra giới hạn để ngăn ngừa cái sai, thì sự đồng hành của cộng đồng chính là điểm tựa giúp con người không quay trở lại con đường đã từng đi qua.
Và cũng từ suy nghĩ ấy, một cách làm đang từng bước được hình thành ở Trà Giang: không chỉ quản lý người trở về, mà cùng họ tìm cách để bắt đầu lại; không chỉ phòng ngừa tái phạm, mà chủ động tạo ra những điều kiện để tái hòa nhập; không chỉ giữ bình yên bằng biện pháp nghiệp vụ, mà góp phần giữ bình yên bằng niềm tin, sự sẻ chia và trách nhiệm đối với từng con người.
Đó chính là điểm khởi đầu của mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới”.
Từ “quản lý” đến “đồng hành”
Trong công tác phòng ngừa tội phạm, quản lý địa bàn, quản lý con người là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng của lực lượng Công an. Nhưng thực tiễn ở cơ sở cho thấy, quản lý chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng giáo dục, cảm hóa và tạo điều kiện để con người thay đổi.
Bởi phía sau mỗi trường hợp chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương là một hoàn cảnh khác nhau. Có người đã có gia đình, có người còn trẻ, có người mang trên mình những tổn thương sau những năm tháng lỗi lầm. Có người quyết tâm làm lại từ đầu nhưng thiếu việc làm, thiếu vốn; cũng có người dù mong muốn sống tốt nhưng vẫn chưa vượt qua được mặc cảm và ánh nhìn của cộng đồng.
Một người không có việc làm sẽ tiếp tục phải đối diện với những áp lực của cuộc sống. Một người luôn bị ám ảnh bởi quá khứ sẽ khó tìm lại sự tự tin để hòa nhập. Một người không nhận được sự tin tưởng từ gia đình và xã hội sẽ khó có thêm động lực để thay đổi. Và một người không có điểm tựa trong những ngày đầu trở về rất dễ bị cuốn trở lại bởi những mối quan hệ, thói quen hoặc môi trường từng khiến họ vấp ngã. Từ thực tiễn đó, Công an xã Trà Giang xác định công tác tái hòa nhập cộng đồng cần được tiếp cận theo hướng không chỉ quản lý để phòng ngừa vi phạm, mà còn đồng hành để tạo cơ hội hoàn lương.
Sự đồng hành ấy bắt đầu từ những việc rất gần gũi. Cán bộ Công an xã chủ động gặp gỡ, tìm hiểu hoàn cảnh từng trường hợp; lắng nghe những khó khăn, tâm tư của người trở về; tuyên truyền, hướng dẫn chấp hành các quy định của pháp luật; đồng thời phối hợp với gia đình, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội và doanh nghiệp để tìm ra hướng hỗ trợ phù hợp với từng người. Có trường hợp cần được hướng dẫn những thủ tục để ổn định cuộc sống. Có người cần một lời động viên để vượt qua mặc cảm. Có người cần một công việc để có thu nhập chính đáng. Có người cần gia đình mở rộng vòng tay, cho họ thêm niềm tin sau những lỗi lầm. Và cũng có người cần được kết nối với một môi trường sống, môi trường lao động mới để từng bước tách khỏi những mối quan hệ, thói quen có nguy cơ kéo họ trở lại con đường cũ.
Không có một công thức chung cho tất cả. Mỗi người trở về là một câu chuyện, một hoàn cảnh, một nhu cầu khác nhau. Vì vậy, điều Công an xã Trà Giang hướng tới không phải là những giải pháp mang tính áp đặt, mà là tìm đúng điểm khó, tháo đúng nút thắt và trao đúng cơ hội cho từng trường hợp. Đằng sau một người có việc làm là một gia đình bớt đi một nỗi lo. Đằng sau một người ổn định cuộc sống là nguy cơ tái phạm được đẩy lùi. Đằng sau một người biết sống có trách nhiệm là một cộng đồng thêm một phần bình yên. Vì thế, đồng hành với người hoàn lương không phải là sự dễ dãi với lỗi lầm, càng không phải là bỏ qua những yêu cầu của pháp luật. Nghiêm minh với hành vi vi phạm và nhân văn với người biết sửa chữa lỗi lầm không hề đối lập nhau. Trái lại, đó là hai mặt của một cách tiếp cận hướng tới mục tiêu cuối cùng: giúp con người nhận thức được sai lầm, tự thay đổi và sống có ích cho gia đình, xã hội.
Từ cách nghĩ ấy, công tác tái hòa nhập cộng đồng ở Trà Giang dần được đặt trong một mối liên kết rộng hơn: Công an không thể làm một mình. Muốn một người thực sự đứng vững sau những năm tháng lỗi lầm, cần có gia đình ở phía sau, chính quyền tạo điều kiện, doanh nghiệp mở cánh cửa việc làm, cộng đồng dang tay đón nhận và bản thân người trở về phải là người quyết tâm bước đi.
Chính sự chung tay ấy đã tạo nên ý nghĩa của mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới” - một cách làm bắt đầu từ những con người cụ thể, những hoàn cảnh cụ thể và những việc làm tưởng như rất nhỏ, nhưng cùng hướng đến một mục tiêu lớn hơn: không để quá khứ trở thành rào cản suốt đời, không để một người muốn hoàn lương phải bước đi một mình.
Bởi suy cho cùng, phòng ngừa tội phạm không chỉ là ngăn một hành vi có thể xảy ra, mà còn là giúp một con người có đủ điều kiện để không quay trở lại con đường sai lầm. Và giữ gìn bình yên từ cơ sở, đôi khi bắt đầu từ việc trao cho một người một cơ hội để làm lại cuộc đời.
“Chung tay vì cuộc sống mới” - một mô hình bắt đầu từ thực tiễn
Một mô hình chỉ thực sự có sức sống khi bắt đầu từ những vấn đề của đời sống và hướng đến việc giải quyết những vấn đề mà người dân đang gặp phải.
Từ thực tế công tác quản lý, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù, người được đặc xá trở về địa phương, Công an xã Trà Giang nhận thấy: để một người thực sự tái hòa nhập cộng đồng, chỉ quản lý thôi là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải giúp họ có thêm niềm tin, có điều kiện ổn định cuộc sống và có một môi trường đủ lành mạnh để bắt đầu lại.
Từ yêu cầu đó, mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới” được xây dựng với một cách tiếp cận xuyên suốt: lấy con người làm trung tâm, lấy sự đồng hành làm phương thức và lấy sự ổn định, tiến bộ của mỗi người trở về làm thước đo hiệu quả. Ở đó, Công an xã giữ vai trò nòng cốt trong nắm tình hình, tham mưu, quản lý, giáo dục, hướng dẫn và kết nối các nguồn lực hỗ trợ. Nhưng Công an không làm thay tất cả. Gia đình là nơi dang rộng vòng tay đón người trở về, là điểm tựa đầu tiên để họ vượt qua mặc cảm. Chính quyền địa phương là nơi tạo điều kiện, tháo gỡ những khó khăn trong quá trình ổn định cuộc sống. Các tổ chức chính trị - xã hội là những cánh tay nối dài trong tuyên truyền, vận động, hỗ trợ và giúp người hoàn lương hòa nhập với cộng đồng. Doanh nghiệp mở ra cơ hội việc làm, tạo cho họ một công việc chính đáng và nguồn thu nhập ổn định. Cộng đồng dân cư tạo nên môi trường sống thân thiện, nơi người từng lầm lỗi có thể từng bước lấy lại sự tự tin và khẳng định giá trị của bản thân. Và trên hết, người hoàn lương chính là chủ thể của hành trình thay đổi. Mọi sự hỗ trợ chỉ thực sự có ý nghĩa khi họ nhận thức được lỗi lầm, có quyết tâm làm lại và chủ động xây dựng cuộc sống bằng chính sức lao động của mình. Cách làm ấy xuất phát từ một nhận thức giản dị nhưng có ý nghĩa sâu sắc: tái hòa nhập cộng đồng không phải là câu chuyện của riêng một con người, càng không phải nhiệm vụ của riêng lực lượng Công an.
Một người muốn làm lại cuộc đời cần nhiều hơn một lời nhắc nhở về quá khứ. Họ cần một cơ hội để bắt đầu từ hiện tại. Cần một công việc để nuôi sống bản thân. Cần một gia đình sẵn sàng đón nhận. Cần một cộng đồng không chỉ nhớ đến lỗi lầm mà còn nhìn thấy sự thay đổi. Và cần một hệ thống chính trị ở cơ sở đủ gần để khi họ gặp khó khăn, có người biết, có người hỏi, có người đồng hành và có người giúp tìm cách tháo gỡ.
Bởi vậy, “chung tay” ở đây không chỉ là sự tham gia của nhiều lực lượng. Đó còn là sự kết nối giữa trách nhiệm của Nhà nước, trách nhiệm của cộng đồng và ý chí tự vươn lên của mỗi cá nhân. Từ một người trở về, gia đình có thêm một thành viên sống có trách nhiệm. Từ một người có việc làm, xã hội giảm đi một nguy cơ. Từ một người biết sửa chữa lỗi lầm, cộng đồng có thêm một công dân tích cực. Và từ những thay đổi tưởng như nhỏ bé ấy, bình yên được bồi đắp ngay từ cơ sở. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của tên gọi “Chung tay vì cuộc sống mới”: không chỉ giúp một người trở về, mà cùng họ đứng vững; không chỉ giúp họ tránh xa con đường cũ, mà tạo điều kiện để họ mở ra một con đường mới; không chỉ phòng ngừa tái phạm, mà góp phần xây dựng những gia đình ổn định, những cộng đồng đoàn kết và một địa bàn bình yên.
Ở Trà Giang, câu chuyện về mô hình vì thế không bắt đầu bằng những con số. Nó bắt đầu từ từng con người cụ thể, từng hoàn cảnh cụ thể và từng cơ hội được trao đúng lúc. Và khi một người từng lầm lỗi có thể tự tin nói rằng mình đang sống bằng sức lao động của mình, đang chăm lo cho gia đình và không muốn quay lại con đường cũ, thì đó cũng là lúc giá trị của mô hình được nhìn thấy rõ nhất. Chung tay để một người thay đổi. Đồng hành để một gia đình bình yên. Và từ những cuộc đời được trao cơ hội, góp phần giữ bình yên cho cả cộng đồng.
63 người trở về - 63 câu chuyện phía sau những con số
Hiện nay, trên địa bàn xã Trà Giang có 63 người chấp hành xong án phạt tù, được đặc xá trở về địa phương, trong đó có 23 người thuộc diện tái hòa nhập cộng đồng. Trên một trang báo cáo, con số 63 có thể chỉ là một dòng thống kê. Nhưng với những cán bộ trực tiếp làm công tác quản lý địa bàn, 63 không chỉ là một con số. Đó là 63 con người, 63 hoàn cảnh và cũng là 63 hành trình khác nhau để trở về với cuộc sống bình thường.
Có người trở về khi gia đình vẫn là chỗ dựa. Có người phải từng bước hàn gắn những khoảng cách được tạo nên bởi những năm tháng lỗi lầm. Có người trở về với sức khỏe, tuổi trẻ và quyết tâm làm lại từ đầu. Cũng có người phải đối diện với nhiều khó khăn hơn: thiếu việc làm, thiếu điều kiện phát triển kinh tế, thiếu tự tin khi trở lại với cộng đồng. Có người đã chuẩn bị tâm thế để bắt đầu một cuộc sống mới, nhưng cũng có người cần thêm thời gian, thêm sự động viên và một điểm tựa đủ vững để vượt qua mặc cảm. Phía sau mỗi trường hợp là một câu chuyện mà nếu chỉ nhìn qua hồ sơ, rất khó có thể hiểu hết. Chính vì vậy, đối với Công an xã Trà Giang, quản lý người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương không chỉ là việc nắm thông tin, theo dõi quá trình chấp hành pháp luật, mà còn là quá trình đi sâu tìm hiểu hoàn cảnh, nhận diện những khó khăn và chủ động tìm cách hỗ trợ phù hợp.
Cùng là người trở về, nhưng không phải ai cũng cần một sự hỗ trợ giống nhau. Có người cần được hướng dẫn để hoàn thiện các thủ tục cần thiết, ổn định cuộc sống. Có người cần một lời động viên để vượt qua tâm lý mặc cảm. Có người cần được kết nối với một công việc phù hợp để có thu nhập chính đáng. Có người cần sự phối hợp của gia đình để xây dựng lại những mối quan hệ đã từng bị tổn thương. Cũng có người cần được định hướng, hỗ trợ để tránh xa những mối quan hệ và môi trường có nguy cơ khiến họ tái phạm. Vì thế, mỗi người trở về là một bài toán khác nhau, nhưng lời giải đều hướng đến một mục tiêu chung: giúp họ có đủ điều kiện và động lực để sống tốt hơn.
Đó là công việc đòi hỏi sự kiên trì. Bởi tái hòa nhập cộng đồng không thể hoàn thành trong một cuộc gặp, một lần tuyên truyền hay một thủ tục hành chính. Đó là cả một quá trình, trong đó sự thay đổi của một con người cần được nhìn nhận bằng thời gian và bằng những hành động cụ thể. Hôm nay họ có thể chưa tìm được việc làm, nhưng ngày mai có thể bắt đầu một công việc mới. Hôm nay họ còn mặc cảm, nhưng qua thời gian, họ có thể dần lấy lại sự tự tin. Hôm nay cộng đồng còn dè dặt, nhưng bằng những nỗ lực thực tế, họ có thể từng bước lấy lại sự tin tưởng. Điều quan trọng không phải là người ấy đã từng mắc sai lầm như thế nào, mà là hôm nay họ đang làm gì để sửa chữa và ngày mai họ sẽ sống như thế nào.
Bởi một người thực sự hoàn lương không thể được đánh giá chỉ bằng quá khứ. Họ cần được nhìn nhận bằng sự cố gắng trong hiện tại và khả năng xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn. Với Công an xã Trà Giang, hiệu quả của công tác tái hòa nhập cộng đồng vì thế không nằm ở việc hoàn thành bao nhiêu lượt quản lý, bao nhiêu lần gặp gỡ hay bao nhiêu hồ sơ được cập nhật.
Thước đo quan trọng nhất là cuộc sống của những người trở về có dần ổn định hay không; họ có việc làm, có thu nhập chính đáng, có chấp hành tốt pháp luật, có xây dựng được những mối quan hệ lành mạnh với gia đình và cộng đồng hay không. Và cuối cùng, như một câu hỏi luôn được đặt ra trong công tác phòng ngừa tội phạm từ cơ sở: Sau khi trở về, họ có thực sự đứng vững trước những cám dỗ của cuộc sống và không quay trở lại con đường cũ hay không?
Nếu câu trả lời là có, thì phía sau một con số trong báo cáo không chỉ là một trường hợp đã được quản lý tốt. Đó là một cuộc đời đã có thêm cơ hội. Là một gia đình bớt đi một nỗi lo.  Là một nguy cơ tái phạm được đẩy lùi. Và rộng hơn, đó là một phần bình yên được giữ lại từ chính cơ sở, từ chính sự thay đổi của mỗi con người.
63 người trở về, 63 câu chuyện khác nhau. Nhưng nếu mỗi người đều có một cánh cửa để bước vào, một công việc để bắt đầu, một gia đình để trở về và một cộng đồng sẵn sàng đón nhận, thì hành trình hoàn lương sẽ không còn là con đường đơn độc. Đó cũng là nơi mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới” được kiểm chứng bằng những điều rất cụ thể: trao cơ hội để người trở về tự đứng lên, đồng hành để họ không bước đi một mình và góp phần biến sự trở về thành một khởi đầu mới.
Một công việc - một điểm tựa để làm lại cuộc đời
Trong hành trình trở về với cuộc sống bình thường, có những điều tưởng như rất giản dị nhưng lại mang ý nghĩa quyết định đối với một con người. Một công việc chính đáng, một nguồn thu nhập ổn định, một môi trường lao động lành mạnh đôi khi chính là điểm tựa để người từng lầm lỗi có đủ tự tin bước tiếp.
Bởi khi có việc làm, họ có thu nhập để tự nuôi sống bản thân, chăm lo gia đình và từng bước khẳng định giá trị của mình. Khi có một môi trường lao động ổn định, họ có thêm những mối quan hệ tích cực, những người đồng nghiệp và những trách nhiệm mới. Khi mỗi ngày được bắt đầu bằng công việc, bằng mục tiêu và bằng những giá trị của lao động, quá khứ dần không còn là điều duy nhất người khác nhìn thấy ở họ. Và khi cuộc sống được tổ chức lại theo hướng tích cực, nguy cơ tái phạm cũng từng bước được đẩy lùi.
Nhận thức rõ vai trò của việc làm trong quá trình tái hòa nhập, Công an xã Trà Giang xác định: giúp người trở về tìm được một công việc phù hợp cũng chính là giúp họ có thêm một điểm tựa để không quay lại con đường cũ. Từ đó, cùng với công tác quản lý, giáo dục và tuyên truyền pháp luật, Công an xã chủ động tìm hiểu nhu cầu của từng trường hợp, tăng cường tiếp xúc, trao đổi với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn; đồng thời tuyên truyền, vận động các doanh nghiệp cùng chung tay tạo cơ hội việc làm cho người đang trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng.
Đó không phải là một việc làm dễ dàng. Bởi phía sau quyết định tuyển dụng của một doanh nghiệp đôi khi là những băn khoăn về quá khứ của người lao động, về ý thức chấp hành pháp luật, về khả năng thích nghi với môi trường làm việc và cả sự tin tưởng của những người xung quanh. Vì vậy, điều Công an xã hướng tới không phải là yêu cầu doanh nghiệp “nhận người”, mà là cùng doanh nghiệp “trao cơ hội” trên cơ sở phù hợp, tự nguyện và có trách nhiệm. Cán bộ Công an xã trao đổi để doanh nghiệp hiểu rằng, một người từng vi phạm pháp luật sau khi đã chấp hành xong hình phạt theo quy định vẫn có quyền trở lại lao động, có trách nhiệm với gia đình và có thể tiếp tục đóng góp cho xã hội.
Quá khứ là điều không thể thay đổi, nhưng tương lai của một con người có thể được viết lại bằng chính những nỗ lực của họ trong hiện tại. Nếu một người thực sự có quyết tâm thay đổi, có ý thức chấp hành pháp luật và được đặt trong một môi trường lao động phù hợp, họ hoàn toàn có thể trở thành một người lao động bình thường, tự nuôi sống bản thân, chăm lo gia đình và đóng góp cho cộng đồng. Với doanh nghiệp, việc mở thêm một cơ hội việc làm không chỉ mang ý nghĩa nhân văn, mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội đối với cộng đồng nơi mình hoạt động. Với lực lượng Công an, mỗi trường hợp có việc làm ổn định là thêm một điều kiện thuận lợi để quản lý, giáo dục, phòng ngừa tái phạm; đồng thời góp phần giải quyết từ sớm một trong những nguyên nhân có thể dẫn đến những hành vi vi phạm pháp luật. Còn với người trở về, một công việc có thể mang ý nghĩa lớn hơn rất nhiều so với một khoản thu nhập. Đó là cơ hội được sống bằng sức lao động của chính mình. Là cảm giác được tin tưởng. Là cơ hội để họ chứng minh với gia đình rằng mình đã thay đổi. Là cách để họ từng bước lấy lại sự tôn trọng của cộng đồng. Và quan trọng hơn, đó là một lý do để mỗi ngày thức dậy, họ biết mình đang phải có trách nhiệm với một công việc, một gia đình và một cuộc sống mà mình đã lựa chọn.
Trong quá trình triển khai mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới”, Công an xã Trà Giang đã từng bước kết nối người có nhu cầu với các cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn. Những cuộc gặp gỡ giữa cán bộ Công an, doanh nghiệp và người trở về vì thế không chỉ đơn thuần là câu chuyện tuyển dụng. Đó là cuộc gặp giữa một bên cần cơ hội, một bên có thể trao cơ hội và một lực lượng đứng giữa để kết nối niềm tin. Có thể một công việc không xóa được những lỗi lầm đã qua. Nhưng một công việc ổn định có thể giúp một người không tiếp tục tạo thêm lỗi lầm mới. Có thể một cơ hội không bảo đảm rằng tất cả mọi người đều sẽ thay đổi. Nhưng nếu không có cơ hội, hành trình thay đổi sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Bởi vậy, trong câu chuyện tái hòa nhập cộng đồng ở Trà Giang, một việc làm không chỉ tạo ra thu nhập - nó tạo ra điểm tựa. Một doanh nghiệp không chỉ mở cửa tuyển dụng - họ mở thêm một cánh cửa để một con người bước vào cuộc sống mới. Và mỗi cánh cửa như thế được mở ra cũng là thêm một bước tiến trong hành trình phòng ngừa tái phạm, xây dựng những gia đình ổn định và giữ gìn bình yên từ cơ sở.
Đừng để quá khứ trở thành bản án suốt đời
Một trong những rào cản lớn nhất đối với quá trình tái hòa nhập cộng đồng đôi khi không nằm ở những khó khăn vật chất. Đó có thể là một ánh nhìn dè dặt, một khoảng cách vô hình hay những định kiến vẫn còn tồn tại sau cánh cửa của quá khứ. Một người từng lầm lỗi có thể đã chấp hành xong hình phạt theo quy định của pháp luật. Nhưng nếu trong cuộc sống hằng ngày, họ vẫn luôn bị nhắc lại lỗi lầm, bị xa lánh hoặc nhìn nhận bằng chính những gì đã xảy ra trong quá khứ, thì hành trình trở về sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Bởi con người muốn thay đổi không chỉ cần ý chí của chính mình, mà còn cần một môi trường cho phép sự thay đổi ấy được nhìn thấy và được ghi nhận.
Từ thực tiễn đó, Công an xã Trà Giang xác định công tác tuyên truyền, vận động trong tái hòa nhập cộng đồng không thể chỉ hướng đến người chấp hành xong án phạt tù. Quan trọng không kém là gia đình, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư - những nơi trực tiếp đón nhận, làm việc và sinh sống cùng họ mỗi ngày.
Cần để mọi người hiểu rằng: Bao dung không có nghĩa là bỏ qua sai phạm. Tạo cơ hội không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Tin tưởng không có nghĩa là thiếu cảnh giác. Bao dung là nhìn nhận con người cả ở khả năng sửa chữa lỗi lầm. Tạo cơ hội là giúp người có quyết tâm thay đổi có điều kiện để chứng minh sự thay đổi bằng hành động. Tin tưởng là khuyến khích những nỗ lực tích cực, đồng thời vẫn đặt trong khuôn khổ của pháp luật và trách nhiệm cá nhân. Đó là sự kết hợp giữa tính nghiêm minh của pháp luật với tính nhân văn trong công tác phòng ngừa, giáo dục và cảm hóa con người.
Người từng vi phạm pháp luật phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Đó là nguyên tắc không thể thay đổi. Nhưng khi họ đã chấp hành xong hình phạt, có ý thức sửa chữa và mong muốn sống một cuộc đời lương thiện, thì xã hội cũng cần mở ra cho họ một con đường để trở lại. Bởi mục tiêu cuối cùng của công tác phòng ngừa tội phạm không phải là để một con người mãi mãi bị giữ lại trong quá khứ, mà là giúp họ không tiếp tục tạo ra những sai lầm mới.
Một người được gia đình đón nhận sẽ có thêm động lực để thay đổi. Một người được doanh nghiệp trao cơ hội sẽ có điều kiện sống bằng sức lao động chân chính. Một người được cộng đồng nhìn nhận bằng những việc họ đang làm hôm nay sẽ có thêm niềm tin để bước tiếp. Và khi một người từng lầm lỗi có thể tự tin sống, lao động, chăm lo cho gia đình và chấp hành tốt pháp luật, thì đó không chỉ là thành quả của riêng họ. Đó còn là kết quả của sự đồng hành từ gia đình, chính quyền, Công an, doanh nghiệp và cộng đồng. Đó là lúc quá khứ được đặt đúng vị trí của nó: để nhắc con người nhớ về những gì đã sai, chứ không phải để quyết định họ sẽ trở thành người như thế nào trong tương lai.
Từ góc nhìn ấy, giúp người hoàn lương không phải là sự dễ dãi. Đó là một cách phòng ngừa tội phạm từ gốc; bởi khi một con người có việc làm, có gia đình, có những mối quan hệ lành mạnh và có niềm tin vào cuộc sống, họ sẽ có thêm nhiều lý do để trân trọng những gì mình đang có và tránh xa con đường cũ. Với Công an xã Trà Giang, đó cũng là một phần của phương châm “vì Nhân dân phục vụ” được cụ thể hóa bằng những việc làm rất gần với đời sống. Không phải bằng những điều lớn lao, mà bằng việc đến gần một con người hơn một chút, lắng nghe nhiều hơn một chút, kết nối thêm một cơ hội và giúp họ có thêm niềm tin để tự bước đi. Bởi giữ gìn an ninh, trật tự không chỉ là ngăn chặn cái xấu khi nó xảy ra, mà còn là chủ động tạo ra những điều kiện để cái xấu khó có cơ hội quay trở lại. Và đôi khi, một ánh nhìn không định kiến, một bàn tay chìa ra đúng lúc hay một cơ hội việc làm chính đáng cũng có thể trở thành một “hàng rào” phòng ngừa tội phạm hữu hiệu. Đó không chỉ là trách nhiệm pháp lý. Đó còn là trách nhiệm xã hội, là tình người và là giá trị nhân văn trong xây dựng một cộng đồng an toàn, đoàn kết, nơi mỗi người đều có cơ hội sửa chữa sai lầm và hướng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Gia đình - nơi bắt đầu của sự trở về
Nếu cánh cửa trại giam khép lại một chặng đường, thì cánh cửa gia đình chính là nơi mở ra hành trình trở về. Trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng, Công an xã Trà Giang đặc biệt coi trọng vai trò của gia đình, bởi không có nơi nào gần người trở về hơn những người thân của họ; không có sự động viên nào có thể thay thế được cảm giác được gia đình đón nhận, tin tưởng và trao cho cơ hội làm lại.
Sau những năm tháng xa cách, đôi khi điều một người cần nhất không phải là những lời nói lớn lao. Đó có thể chỉ là một bữa cơm gia đình. Một câu hỏi han. Một lời động viên của cha mẹ. Một sự sẻ chia của vợ hoặc chồng. Hay đơn giản là ánh mắt của những người thân không còn chỉ nhìn họ bằng những lỗi lầm đã qua. Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại có thể trở thành điểm tựa rất lớn để một con người quyết tâm thay đổi. Bởi khi biết phía sau mình vẫn còn một mái nhà để trở về, còn những người thân sẵn sàng đồng hành, người từng lầm lỗi sẽ có thêm động lực để sống có trách nhiệm hơn với bản thân và gia đình.
Từ nhận thức đó, Công an xã Trà Giang thường xuyên tuyên truyền, vận động các gia đình tiếp tục quan tâm, động viên, quản lý, giáo dục và tạo điều kiện để người chấp hành xong án phạt tù ổn định cuộc sống. Cán bộ phụ trách địa bàn không chỉ nắm thông tin về từng trường hợp, mà còn quan tâm đến những biến động trong đời sống gia đình, những khó khăn có thể ảnh hưởng đến quá trình tái hòa nhập để kịp thời tham mưu, phối hợp hỗ trợ khi cần thiết.
Bởi có những vấn đề nếu được phát hiện sớm, được một người lắng nghe và chia sẻ đúng lúc, hoàn toàn có thể được tháo gỡ trước khi trở thành một nguyên nhân đẩy con người trở lại trạng thái tiêu cực. Trong cách làm ấy, gia đình không phải là người đứng ngoài quá trình quản lý, giáo dục. Gia đình chính là lực lượng gần nhất, thường xuyên nhất và có ảnh hưởng trực tiếp nhất đến sự thay đổi của mỗi người. Công an nắm tình hình để chủ động phòng ngừa. Gia đình quan tâm để kịp thời động viên. Chính quyền tạo điều kiện để tháo gỡ khó khăn. Cộng đồng đón nhận để người trở về không cảm thấy mình bị đứng ngoài xã hội. Và bản thân người hoàn lương phải nỗ lực để chứng minh sự thay đổi bằng chính cuộc sống của mình.
Khi những vai trò ấy được kết nối, công tác quản lý, giáo dục không còn là mối quan hệ một chiều giữa cơ quan chức năng và người được quản lý. Nó trở thành một quá trình đồng hành, trong đó mỗi bên đều có trách nhiệm và cùng hướng đến một mục tiêu chung: giúp người trở về ổn định cuộc sống, chấp hành pháp luật và không tái phạm.
Đằng sau một người hoàn lương thành công thường không chỉ có nỗ lực của riêng họ. Có thể có một người mẹ kiên nhẫn chờ đợi. Một người vợ, người chồng không buông tay. Một người thân sẵn sàng động viên khi họ chán nản. Một cán bộ Công an chủ động hỏi thăm khi họ gặp khó khăn. Một doanh nghiệp mở ra cơ hội việc làm. Và một cộng đồng cho họ cơ hội được bắt đầu lại. Đó là những mắt xích tưởng như riêng biệt nhưng lại tạo thành một mạng lưới nâng đỡ con người trên hành trình trở về.
Với Công an xã Trà Giang, xây dựng mạng lưới ấy cũng chính là xây dựng thế trận phòng ngừa tội phạm ngay từ cơ sở. Bởi một gia đình ổn định hơn là một môi trường tốt hơn để giáo dục con người; một người có chỗ dựa hơn là một người có thêm khả năng đứng vững; một người được cộng đồng đón nhận sẽ có thêm động lực để sống có trách nhiệm. Và khi một người từng lầm lỗi thực sự thay đổi, người được hưởng lợi không chỉ là bản thân họ hay gia đình họ, mà là cả cộng đồng nơi họ đang sống.
Bởi bình yên không chỉ được tạo nên từ những biện pháp phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, mà còn được vun đắp từ những mái nhà biết yêu thương, những gia đình biết đồng hành và một cộng đồng biết trao cho con người cơ hội sửa chữa sai lầm. Gia đình là nơi bắt đầu của sự trở về. Còn sự đồng hành của cộng đồng là con đường giúp người trở về có thể đi tiếp.
Không ai có thể hoàn lương một mình
Có một thực tế cần được nhìn nhận thẳng thắn: không phải ai trở về cũng có thể lập tức đứng vững. Sau những năm tháng xa cách, mỗi người trở về mang theo một hành trang khác nhau. Có người thiếu việc làm, có người chưa có nghề nghiệp ổn định; có người gặp khó khăn về kinh tế, có người phải đối diện với những khoảng cách trong gia đình; cũng có người mang nặng mặc cảm, chưa đủ tự tin để bước ra khỏi cái bóng của quá khứ. Vì vậy, tái hòa nhập cộng đồng không thể là câu chuyện của một vài ngày, cũng không thể được đánh giá chỉ bằng việc một người đã trở về địa phương và chấp hành đúng các quy định của pháp luật. Đó là một quá trình cần thời gian, sự kiên trì và sự đồng hành của nhiều phía.
Công an xã Trà Giang xác định cán bộ trực tiếp phụ trách địa bàn phải thường xuyên nắm tình hình, chủ động tiếp xúc, tuyên truyền, vận động, tìm hiểu hoàn cảnh và kịp thời nhận diện những khó khăn phát sinh trong quá trình người trở về ổn định cuộc sống.
Tinh thần ấy được thể hiện bằng một cách làm rất rõ:
Không chờ đến khi có vấn đề mới tìm đến, mà chủ động đến trước.
Không chỉ xuất hiện khi có dấu hiệu vi phạm, mà đồng hành trong cả quá trình người dân nỗ lực thay đổi.
Không chỉ nhìn vào những gì họ đã từng làm, mà quan tâm đến những gì họ đang cố gắng làm hôm nay.
Đó là sự chuyển biến trong tư duy công tác: từ “quản lý đối tượng” sang “quản lý gắn với giáo dục, cảm hóa, hỗ trợ và tạo điều kiện tái hòa nhập cộng đồng”. Sự thay đổi ấy không làm giảm đi yêu cầu quản lý, mà ngược lại, khiến công tác quản lý đi vào chiều sâu hơn. Khi cán bộ Công an hiểu được hoàn cảnh, tâm tư và những khó khăn thực tế của từng trường hợp, việc phòng ngừa cũng trở nên chủ động hơn; những nguy cơ có thể dẫn đến vi phạm được nhận diện sớm hơn và những vấn đề phát sinh có thêm cơ hội được tháo gỡ từ cơ sở.
Để làm được điều đó, người cán bộ không thể chỉ ngồi chờ thông tin. Phải đi đến nơi người dân đang sống. Phải gặp gỡ khi họ đang bình thường, chứ không chỉ khi có vụ việc. Phải lắng nghe cả những điều chưa được nói ra. Và quan trọng hơn, phải đủ kiên trì để đồng hành với một quá trình thay đổi vốn không phải lúc nào cũng diễn ra theo đường thẳng. Có thể có những ngày người trở về rất quyết tâm. Cũng có lúc họ chán nản. Có thể hôm nay họ chưa tìm được việc làm, nhưng ngày mai lại có một cơ hội mới. Có thể cộng đồng chưa hoàn toàn xóa bỏ định kiến, nhưng bằng những nỗ lực từng ngày, niềm tin có thể dần được xây dựng lại. Hoàn lương vì thế không phải là một khoảnh khắc. Đó là một hành trình. Và trong hành trình ấy, người cán bộ Công an không thể đi thay, nhưng có thể đi cùng; không thể quyết định thay đổi thay cho một con người, nhưng có thể giúp họ nhìn thấy một con đường khác; không thể bảo đảm rằng không ai vấp ngã, nhưng có thể cố gắng để khi họ gặp khó khăn, phía sau vẫn có người kịp thời nắm bắt, động viên và hỗ trợ.
Đó cũng là lý do mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới” không đặt trọng tâm vào một lực lượng riêng lẻ, mà hướng tới việc kết nối nhiều nguồn lực: Công an, chính quyền, gia đình, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.
Bởi không ai có thể hoàn lương một mình. Một người có thể tự quyết định thay đổi, nhưng để sự thay đổi ấy bền vững, họ cần một gia đình biết đồng hành, một cộng đồng biết đón nhận, một doanh nghiệp sẵn sàng trao cơ hội và một lực lượng Công an đủ gần để hỗ trợ khi cần thiết. Đó cũng là cách Công an xã Trà Giang cụ thể hóa tinh thần “vì Nhân dân phục vụ”: không chỉ bảo vệ người dân trước nguy cơ của tội phạm, mà còn chủ động góp phần làm giảm nguy cơ ấy bằng cách giúp những người từng lầm lỗi có điều kiện sống tốt hơn, sống có trách nhiệm hơn và không quay trở lại con đường cũ. Suy cho cùng, phòng ngừa tội phạm hiệu quả nhất không chỉ bắt đầu từ việc ngăn chặn một hành vi sai trái, mà còn bắt đầu từ việc giúp một con người có thêm lý do để lựa chọn điều đúng đắn. Và ở Trà Giang, hành trình ấy đang được bắt đầu từ những điều rất gần: một cuộc gặp, một lời động viên, một cơ hội việc làm, một gia đình mở rộng vòng tay và một cộng đồng sẵn sàng trao thêm niềm tin.
Từ những điều nhỏ bé ấy, một cuộc sống mới có thể được bắt đầu. Bởi không ai có thể hoàn lương một mình - nhưng khi nhiều bàn tay cùng chung sức, con đường trở về sẽ rộng hơn, và bình yên cũng được vun đắp từ đó.
Từ một mô hình đến sức mạnh của cả cộng đồng
“Chung tay vì cuộc sống mới” không đặt mục tiêu chỉ giải quyết một vài trường hợp riêng lẻ. Điều Công an xã Trà Giang hướng tới là xây dựng một cách làm có tính thường xuyên, lâu dài; trong đó, tái hòa nhập cộng đồng không còn là công việc của riêng một lực lượng, mà trở thành trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư. Ở đó, Công an xã là lực lượng nòng cốt, chủ động nắm tình hình, rà soát, quản lý, giáo dục, hướng dẫn và làm đầu mối kết nối. Chính quyền địa phương tạo điều kiện về cơ chế, chính sách và các nguồn lực cần thiết. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, phát huy vai trò của đoàn viên, hội viên và các tầng lớp Nhân dân. Doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh mở thêm những cơ hội việc làm phù hợp. Gia đình trở thành điểm tựa tinh thần, thường xuyên động viên, quản lý và giáo dục. Còn bản thân người hoàn lương phải là chủ thể của quá trình thay đổi, tự giác lao động, chấp hành pháp luật và từng bước khẳng định giá trị của mình bằng những việc làm cụ thể.
Mỗi lực lượng một vai trò, mỗi tổ chức một phần trách nhiệm; nhưng cùng hướng đến một mục tiêu: không để một con người sau khi chấp hành xong hình phạt lại tiếp tục bị đẩy ra bên lề của cộng đồng.
Điều đáng nói là sức mạnh của mô hình không nằm ở một hoạt động đơn lẻ, mà ở sự kết nối giữa các “mắt xích”. Khi Công an chủ động tìm đến; chính quyền tạo điều kiện; doanh nghiệp sẵn sàng trao cơ hội; gia đình không buông tay; các tổ chức đoàn thể cùng vào cuộc và cộng đồng không kỳ thị, người trở về sẽ có thêm điểm tựa để bắt đầu lại.
Bởi vậy, một việc làm có thể mở ra một hướng sống; một gia đình được củng cố có thể giữ lại một mái ấm; một cơ hội được trao đúng lúc có thể ngăn một con người quay trở lại con đường cũ.
Từ góc nhìn đó, “Chung tay vì cuộc sống mới” không chỉ là một mô hình công tác của Công an xã Trà Giang. Đó còn là minh chứng cho cách chủ trương được cụ thể hóa bằng hành động ở cơ sở; nơi mà hiệu quả của công tác xây dựng Đảng không chỉ được đo bằng những nghị quyết, kế hoạch, mà còn được nhìn thấy qua từng việc làm cụ thể vì Nhân dân, qua khả năng tập hợp sức mạnh của cả hệ thống chính trị để giải quyết những vấn đề nảy sinh từ cuộc sống.
Một mô hình bắt đầu từ cơ sở, nhưng sức mạnh lại được tạo nên từ cả cộng đồng. Và khi mỗi người đều góp một phần trách nhiệm, những con người từng lầm lỗi sẽ có thêm cơ hội trở về; những gia đình có thêm niềm tin để vun đắp; cộng đồng thêm gắn kết, ổn định; còn bình yên ở cơ sở được giữ gìn không chỉ bằng pháp luật, mà bằng cả trách nhiệm, tình người và sự đồng hành.
Xây dựng Đảng từ những việc rất gần dân
Nếu chỉ nhìn “Chung tay vì cuộc sống mới” dưới góc độ nghiệp vụ, đây là một mô hình hướng tới mục tiêu rất cụ thể: quản lý, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù, người được đặc xá trở về địa phương; tạo điều kiện để họ tái hòa nhập cộng đồng, ổn định cuộc sống, hạn chế nguy cơ tái phạm, góp phần giữ vững an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.
Nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì chưa thể nhìn hết giá trị của mô hình. Phía sau câu chuyện giúp một người từng lầm lỗi làm lại cuộc đời là câu chuyện về phương thức lãnh đạo, về trách nhiệm của tổ chức Đảng, về vai trò của người cán bộ, đảng viên và về cách chủ trương của Đảng được đưa vào cuộc sống bằng những việc làm cụ thể. Bởi xây dựng Đảng ở cơ sở, suy cho cùng, không phải là một khái niệm xa vời. Đó là việc cấp ủy lãnh đạo như thế nào, cán bộ tổ chức thực hiện ra sao, chính quyền giải quyết công việc cho dân thế nào, các tổ chức chính trị - xã hội có thực sự vào cuộc hay không và quan trọng hơn cả là Nhân dân có nhìn thấy kết quả của những chủ trương ấy trong chính cuộc sống của mình hay không.
Một nghị quyết chỉ thực sự có sức sống khi được chuyển hóa thành hành động. Một chủ trương chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi có người tổ chức thực hiện. Và một mô hình chỉ thực sự có giá trị khi sau mô hình ấy, con người có sự thay đổi, gia đình có thêm niềm tin, cộng đồng có thêm sự gắn kết và địa bàn có thêm bình yên.
Từ thực tiễn triển khai “Chung tay vì cuộc sống mới”, Công an xã Trà Giang đã lựa chọn một cách làm bắt đầu từ chính những vấn đề cụ thể của địa bàn. Đó là không xem người chấp hành xong án phạt tù hay người được đặc xá trở về đơn thuần là những trường hợp cần quản lý, theo dõi; mà nhìn họ trước hết là những con người đang đứng trước yêu cầu phải bắt đầu lại cuộc sống.
Cách nhìn ấy làm thay đổi cách làm. Nếu chỉ coi đó là một hồ sơ quản lý, công việc có thể dừng lại ở việc nắm nhân khẩu, theo dõi biến động, nhắc nhở chấp hành pháp luật. Nhưng nếu coi đó là một con người cần được giúp đỡ để không quay lại con đường cũ, cán bộ Công an phải đi thêm một bước: phải gặp gỡ, lắng nghe, tìm hiểu hoàn cảnh, nhận diện khó khăn, hướng dẫn những thủ tục cần thiết, kết nối với gia đình, chính quyền, đoàn thể và doanh nghiệp; từ đó tìm ra một điểm tựa phù hợp để họ có thể đứng vững.
Đó không chỉ là sự thay đổi trong một mô hình công tác. Đó còn là sự thay đổi trong tư duy phục vụ Nhân dân. Từ “quản lý” đến “đồng hành” không có nghĩa là giảm yêu cầu quản lý nhà nước hay nới lỏng nguyên tắc pháp luật. Ngược lại, đó là quản lý bằng một cách tiếp cận chủ động hơn, nhân văn hơn và hiệu quả hơn: vừa nghiêm minh với hành vi vi phạm, vừa tạo điều kiện cho người đã chấp hành hình phạt có cơ hội sửa chữa, tiến bộ và sống có ích. Bởi phòng ngừa tội phạm hiệu quả không chỉ bắt đầu từ những biện pháp đấu tranh khi tội phạm xảy ra. Phòng ngừa còn bắt đầu từ việc nhìn thấy một con người đang có nguy cơ trượt trở lại con đường cũ và tìm cách kéo họ về trước khi quá muộn. Đó có thể là một người chưa tìm được việc làm. Một người thiếu điểm tựa gia đình. Một người mặc cảm vì quá khứ. Một người gặp khó khăn khi trở lại đời sống bình thường. Hay đơn giản là một người đang cần một cơ hội để chứng minh rằng mình có thể sống khác. Nếu những khó khăn ấy không được nhận diện và tháo gỡ, khoảng cách giữa họ với cộng đồng có thể ngày càng lớn. Và khi một người không tìm thấy chỗ đứng trong cuộc sống lương thiện, nguy cơ quay trở lại con đường cũ cũng lớn hơn. Vì thế, một việc làm ổn định không chỉ tạo ra thu nhập; đó còn là một hàng rào phòng ngừa tội phạm. Một gia đình ổn định không chỉ giữ gìn hạnh phúc; đó còn là một điểm tựa giữ người ta tránh xa sai phạm. Một cộng đồng không kỳ thị không chỉ thể hiện tình người; đó còn là môi trường để một người từng lầm lỗi có thể thực sự tái hòa nhập.
Từ một trường hợp đến nhiều trường hợp, từ một gia đình đến nhiều gia đình, những việc làm ấy nếu được thực hiện thường xuyên sẽ tạo thành một cách làm có hệ thống. Và khi cách làm ấy được đặt dưới sự lãnh đạo của cấp ủy, sự quản lý của chính quyền, sự phối hợp của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, gia đình và Nhân dân, thì mô hình không còn là câu chuyện riêng của Công an. Nó trở thành câu chuyện về sức mạnh của cả hệ thống chính trị ở cơ sở.
Khi nghị quyết được đo bằng những thay đổi trong cuộc sống. Trong công tác xây dựng Đảng, có một yêu cầu xuyên suốt là phải gắn công tác xây dựng Đảng với thực hiện nhiệm vụ chính trị và giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra. Điều đó càng rõ ở cơ sở. Ở nơi gần dân nhất, người dân không đánh giá hiệu quả của một chủ trương bằng những câu chữ trong văn bản. Người dân cảm nhận chủ trương ấy qua những gì cán bộ làm cho họ, qua cách chính quyền giải quyết công việc, qua thái độ của người thực thi nhiệm vụ và qua những thay đổi cụ thể trong cuộc sống.
Với lực lượng Công an, điều ấy càng có ý nghĩa đặc biệt. Người dân tìm đến Công an khi cần được bảo vệ, khi gặp khó khăn, khi quyền và lợi ích chính đáng cần được giải quyết hoặc khi cuộc sống đứng trước những nguy cơ mất an toàn. Bởi vậy, hình ảnh người cán bộ Công an trong mắt Nhân dân không chỉ được tạo nên từ những vụ án được khám phá, những đối tượng được xử lý hay những vụ việc được giải quyết, mà còn từ những việc tưởng như rất nhỏ nhưng thể hiện rõ trách nhiệm với dân. Một cán bộ chủ động tìm đến một gia đình thay vì chờ gia đình tìm đến mình. Một cuộc gặp gỡ để lắng nghe thay vì chỉ nhắc nhở. Một lần hướng dẫn tận tình để người dân hiểu và thực hiện đúng quy định. Một cuộc kết nối với doanh nghiệp để mở ra cơ hội việc làm. Một lời động viên đúng lúc đối với người đang mặc cảm về quá khứ. Những việc ấy không tạo ra những con số lớn trên báo cáo. Nhưng chính từ những việc ấy, niềm tin được hình thành. Và niềm tin của Nhân dân chính là một trong những thước đo quan trọng nhất đối với hiệu quả hoạt động của tổ chức Đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên ở cơ sở.
Từ góc nhìn đó, “Chung tay vì cuộc sống mới” cho thấy một điều: xây dựng Đảng không chỉ là xây dựng tổ chức, mà trước hết phải xây dựng được đội ngũ cán bộ có khả năng biến đường lối, chủ trương thành kết quả cụ thể trong đời sống. Một cán bộ có bản lĩnh chính trị không chỉ là người nắm vững chủ trương, đường lối. Mà còn phải biết từ chủ trương ấy, địa phương mình đang cần làm gì. Một cán bộ có tinh thần trách nhiệm không chỉ là người hoàn thành phần việc được giao. Mà còn phải biết việc gì cần làm thêm để giải quyết tận gốc vấn đề của dân. Một cán bộ gần dân không chỉ là người thường xuyên xuất hiện ở địa bàn. Mà phải là người hiểu dân cần gì, biết dân khó ở đâu và chủ động tìm cách tháo gỡ những khó khăn trong phạm vi trách nhiệm của mình. Đó là khoảng cách giữa “làm đúng nhiệm vụ” và “làm tốt nhiệm vụ”. Cũng là khoảng cách giữa một nền hành chính chỉ thực hiện công việc với một nền hành chính thực sự lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
Từ một người được giúp đỡ đến một cộng đồng được bảo vệ. Giá trị của mô hình vì thế không nên chỉ được tính bằng số người được gặp, số trường hợp được hướng dẫn hay số cơ sở được kết nối. Thước đo sâu hơn nằm ở những gì xảy ra sau sự hỗ trợ ấy. Một người có việc làm. Một người có thu nhập chính đáng. Một gia đình bớt đi sự lo lắng. Một người từng mặc cảm bắt đầu chủ động giao tiếp với cộng đồng. Một người từng có quá khứ sai lầm biết trân trọng cuộc sống hiện tại và tự giác chấp hành pháp luật. Mỗi sự thay đổi như vậy đều là một kết quả của công tác phòng ngừa. Nhưng đồng thời, đó cũng là kết quả của công tác dân vận, công tác xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng và xây dựng thế trận an ninh nhân dân ngay từ cơ sở. Bởi giữ gìn an ninh, trật tự không chỉ là ngăn chặn cái xấu khi nó xuất hiện, mà còn là chủ động tạo ra những điều kiện để cái xấu khó có cơ hội phát sinh.
Đó là lý do Công an xã Trà Giang không chỉ đặt câu hỏi: “Người này trước đây đã từng làm gì?”, mà quan tâm nhiều hơn đến câu hỏi: “Hôm nay họ đang làm gì và chúng ta có thể làm gì để họ tiếp tục đi đúng hướng?”
Quá khứ phải được nhìn nhận nghiêm túc để rút ra bài học và phòng ngừa tái phạm. Nhưng quá khứ không thể trở thành một “bản án” kéo dài vô tận trong đời sống xã hội đối với một người đã chấp hành xong hình phạt và đang nỗ lực sửa chữa. Bao dung không có nghĩa là bỏ qua sai phạm. Tạo cơ hội không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Tin tưởng không có nghĩa là thiếu cảnh giác. Đó là sự kết hợp giữa tính nghiêm minh của pháp luật và tính nhân văn trong công tác phòng ngừa, giáo dục, cảm hóa. Và cũng chính ở điểm đó, vai trò của tổ chức Đảng và người cán bộ, đảng viên được thể hiện rất rõ: không né tránh những vấn đề khó, không chọn việc dễ để làm, không đứng ngoài những hoàn cảnh phức tạp, mà phải đi vào thực tiễn, đối diện với vấn đề và tìm cách giải quyết từ gốc.
Xây dựng Đảng bắt đầu từ niềm tin của Nhân dân. Suy cho cùng, một tổ chức Đảng mạnh không chỉ thể hiện ở năng lực lãnh đạo bằng nghị quyết, mà còn ở khả năng tập hợp Nhân dân, giải quyết những vấn đề thực tiễn và tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng. Một người từng lầm lỗi được trao cơ hội làm lại cuộc đời có thể chỉ là một trường hợp.
Nhưng nếu phía sau người ấy là một gia đình được củng cố, một công việc được duy trì, một cộng đồng bớt đi định kiến và một nguy cơ tái phạm được đẩy lùi, thì giá trị của việc làm ấy đã vượt xa phạm vi của một cá nhân. Đó là giá trị của phòng ngừa. Đó là giá trị của dân vận. Đó là giá trị của việc đưa chủ trương vào cuộc sống. Và sâu xa hơn, đó là cách củng cố niềm tin của Nhân dân bằng những kết quả mà Nhân dân có thể nhìn thấy, cảm nhận và thụ hưởng.
Với Công an xã Trà Giang, “Chung tay vì cuộc sống mới” vì thế không chỉ là một mô hình hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng. Đó là một phép thử rất cụ thể đối với tinh thần “vì Nhân dân phục vụ”; là nơi bản lĩnh, trách nhiệm và tính tiền phong của người cán bộ, đảng viên được thể hiện bằng những việc làm gần dân nhất.
Bởi xây dựng Đảng ở cơ sở không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Có thể bắt đầu từ việc một cán bộ biết lắng nghe một người dân. Bắt đầu từ việc một tổ chức biết nhận phần trách nhiệm của mình. Bắt đầu từ việc một chủ trương được biến thành một mô hình. Và bắt đầu từ việc một con người từng mắc sai lầm được trao cơ hội để sống tốt hơn. Khi một người thay đổi, một gia đình có thêm hy vọng. Khi nhiều gia đình ổn định, cộng đồng thêm gắn kết. Khi cộng đồng đồng thuận, an ninh, trật tự được củng cố. Và khi Nhân dân nhìn thấy những chủ trương của Đảng được hiện thực hóa bằng những việc làm cụ thể, thiết thực, gần gũi với cuộc sống, niềm tin được bồi đắp từ chính những điều bình dị ấy.
Đó có lẽ là giá trị sâu xa nhất mà “Chung tay vì cuộc sống mới” đang hướng tới: Xây dựng Đảng không ở đâu xa. Xây dựng Đảng bắt đầu từ cơ sở, từ lòng dân, từ trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên và từ những việc làm rất gần dân. Bởi sau cùng, một chủ trương chỉ thực sự sống khi đi vào cuộc sống; một mô hình chỉ thực sự có giá trị khi tạo ra thay đổi; và công tác xây dựng Đảng chỉ thực sự có sức thuyết phục khi được đo bằng niềm tin của Nhân dân.
Khi “vì Nhân dân phục vụ” trở thành việc làm cụ thể
“Vì Nhân dân phục vụ” không phải là khẩu hiệu chỉ được nhắc đến trong các buổi tuyên truyền hay trong những chương trình, kế hoạch công tác. Với người cán bộ Công an ở cơ sở, tinh thần ấy được thể hiện trước hết từ cách tiếp xúc với Nhân dân, từ thái độ khi giải quyết công việc và từ sự chủ động trước những khó khăn mà người dân đang gặp phải.
Đối với những người chấp hành xong án phạt tù, trở về địa phương, sự đồng hành ấy càng có ý nghĩa. Sau một thời gian dài cách biệt với cuộc sống gia đình và cộng đồng, họ phải bắt đầu lại từ nhiều thứ: công việc, thu nhập, các mối quan hệ và cả việc xây dựng lại niềm tin của những người xung quanh.
Vì vậy, thay vì chỉ chờ đến khi có vấn đề phát sinh, cán bộ Công an xã chủ động gặp gỡ, hỏi thăm tình hình cuộc sống, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, hướng dẫn những thủ tục cần thiết và nắm bắt những khó khăn mà họ đang gặp phải. Có những vấn đề có thể giải quyết bằng một lần hướng dẫn, nhưng cũng có những trường hợp cần sự kiên trì, thường xuyên động viên và phối hợp cùng gia đình, chính quyền, đoàn thể và các lực lượng liên quan.
Một trong những khó khăn lớn đối với người trở về là việc làm. Có công việc ổn định đồng nghĩa với có thu nhập, có môi trường sinh hoạt lành mạnh và có thêm động lực để họ tập trung xây dựng cuộc sống. Từ thực tế đó, Công an xã chủ động tiếp cận, trao đổi với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn, tìm kiếm những cơ hội việc làm phù hợp, đồng thời vận động các cơ sở cùng chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng.
Việc kết nối việc làm vì thế không đơn thuần là giúp một người có thêm thu nhập. Quan trọng hơn, đó là giúp họ có một công việc để làm, có mục tiêu để hướng tới và có thêm một điểm tựa để tránh xa những mối quan hệ, môi trường có thể khiến họ quay trở lại con đường cũ.
Cùng với việc làm, gia đình cũng là một yếu tố rất quan trọng. Cán bộ Công an thường xuyên trao đổi, động viên gia đình quan tâm, chia sẻ và tạo điều kiện để người trở về có thể ổn định cuộc sống. Bởi trong nhiều trường hợp, sự động viên của người thân có tác động rất lớn đến quyết tâm thay đổi của mỗi người.
Qua từng cuộc gặp, từng lần trao đổi, cán bộ Công an cũng hiểu rõ hơn về hoàn cảnh của từng người. Có người cần việc làm, có người gặp khó khăn về thủ tục, có người cần sự động viên của gia đình, cũng có người cần thêm thời gian để hòa nhập lại với cộng đồng. Khi nắm được những vấn đề cụ thể ấy, công tác quản lý, giáo dục và phòng ngừa mới thực sự sát với thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở việc theo dõi trên hồ sơ.
Điều quan trọng hơn cả là qua sự chủ động và chân thành ấy, người từng lầm lỗi nhận thấy rằng sau khi chấp hành xong hình phạt, họ vẫn được cộng đồng quan tâm và vẫn có cơ hội để làm lại. Tất nhiên, cơ hội chỉ có ý nghĩa khi chính bản thân họ thực sự cố gắng; nhưng sự động viên, hướng dẫn đúng lúc có thể giúp họ có thêm niềm tin để bắt đầu.
Đó cũng là cách phương châm “vì Nhân dân phục vụ” được cụ thể hóa trong công việc hằng ngày của Công an xã: không chỉ quản lý người dân theo quy định, mà còn chủ động tìm hiểu, hỗ trợ và đồng hành để giải quyết những vấn đề thực tế của người dân; không chỉ xử lý khi vi phạm xảy ra, mà góp phần phòng ngừa từ những nguyên nhân, điều kiện có thể dẫn đến vi phạm.
Khi người dân cảm nhận được sự trách nhiệm và gần gũi của cán bộ Công an, sự tin tưởng cũng dần được hình thành. Người dân sẵn sàng chia sẻ thông tin, chủ động phối hợp khi có vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự và tích cực tham gia cùng lực lượng Công an trong công tác phòng ngừa.
Đối với những người từng lầm lỗi, sự tin tưởng ấy càng cần thiết. Khi họ được đối xử đúng mực, được hướng dẫn và có cơ hội chứng minh sự thay đổi bằng chính việc làm của mình, khoảng cách giữa họ với gia đình và cộng đồng sẽ từng bước được thu hẹp.
Từ một cuộc gặp gỡ, một lần hướng dẫn, một cơ hội việc làm hay một lời động viên đúng lúc, những việc làm tưởng như rất nhỏ ấy đang góp phần tạo nên sự gắn kết giữa Công an với Nhân dân.
Và khi sự gắn kết ấy được duy trì thường xuyên, “vì Nhân dân phục vụ” không còn là một phương châm chung chung, mà trở thành những việc làm cụ thể, được người dân nhìn thấy và cảm nhận trong cuộc sống hằng ngày.
Đó cũng là nền tảng để Công an xã nắm chắc tình hình từ cơ sở, chủ động phòng ngừa tội phạm, huy động sự tham gia của Nhân dân và từng bước xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc. Bởi giữ gìn bình yên không chỉ là trách nhiệm của lực lượng Công an, mà còn là kết quả của sự tin tưởng, phối hợp và chung tay của cả cộng đồng.
Nghiêm minh nhưng không lạnh lùng
Công tác tái hòa nhập cộng đồng luôn đặt ra một yêu cầu tưởng như có sự đối lập, nhưng thực tế lại bổ trợ cho nhau: nghiêm minh với hành vi vi phạm, nhưng nhân văn với những người thực sự muốn sửa chữa lỗi lầm.
Người đã vi phạm pháp luật phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Việc chấp hành hình phạt là yêu cầu bắt buộc và pháp luật phải được thực hiện nghiêm minh. Tuy nhiên, khi một người đã chấp hành xong hình phạt và trở về địa phương, điều họ cần không phải là sự bỏ qua quá khứ, mà là được hướng dẫn để tiếp tục thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình, có điều kiện ổn định cuộc sống và từng bước hòa nhập với cộng đồng.
Bởi chấp hành xong hình phạt không có nghĩa là mọi khó khăn của cuộc sống cũng chấm dứt. Người trở về vẫn phải đối diện với việc làm, thu nhập, gia đình, các mối quan hệ xã hội và không ít mặc cảm về những gì đã xảy ra.
Trong hoàn cảnh đó, cách ứng xử của cộng đồng và của người cán bộ ở cơ sở có thể tạo ra những tác động rất khác nhau. Nếu quá dễ dãi, buông lỏng quản lý, có thể tạo ra những nguy cơ mới. Nhưng nếu chỉ nhìn họ bằng quá khứ, giữ khoảng cách hoặc kỳ thị, thì chính những rào cản ấy lại có thể khiến quá trình tái hòa nhập trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, điều quan trọng là phải giữ được sự cân bằng: Không bao che cho sai phạm. Không kỳ thị người đang cố gắng thay đổi. Không buông lỏng quản lý. Nhưng cũng không bỏ mặc người dân khi họ cần được hướng dẫn, hỗ trợ. Đó là ranh giới mà cán bộ Công an phải xác định rõ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới” vì thế không phải là sự ưu ái dành cho người từng vi phạm pháp luật, càng không phải là việc làm thay hay tạo ra những đặc quyền cho họ. Điều mô hình hướng tới là tạo điều kiện để mỗi người có cơ hội tự đứng lên, tự chịu trách nhiệm về cuộc sống của mình và chứng minh sự thay đổi bằng những việc làm cụ thể.
Công an đồng hành nhưng không làm thay. Cán bộ hướng dẫn nhưng người trở về phải tự mình thực hiện và chịu trách nhiệm. Gia đình động viên, giúp đỡ nhưng không bao che cho những hành vi sai trái. Doanh nghiệp tạo cơ hội việc làm nhưng người lao động vẫn phải tuân thủ nội quy, kỷ luật và các quy định của pháp luật. Cộng đồng mở lòng đón nhận nhưng không có nghĩa là xem nhẹ những yêu cầu về an ninh, trật tự. Sự đồng hành vì thế luôn đi cùng trách nhiệm. Trao cơ hội luôn đi cùng yêu cầu chấp hành pháp luật. Bao dung luôn đi cùng sự tỉnh táo. Đó chính là cách để công tác tái hòa nhập cộng đồng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa phát huy được tính giáo dục, cảm hóa và phòng ngừa.
Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là làm cho một người quên đi quá khứ, mà giúp họ nhìn nhận đúng về quá khứ để sống tốt hơn trong hiện tại và có trách nhiệm hơn với tương lai. Khi một người có việc làm, có thu nhập chính đáng, có gia đình đồng hành và có môi trường sống lành mạnh, họ sẽ có thêm điều kiện để ổn định cuộc sống. Khi họ tự giác chấp hành pháp luật, những nguy cơ tái phạm cũng được hạn chế. Vì vậy, hỗ trợ tái hòa nhập không chỉ là giúp một người. Đó còn là cách chủ động phòng ngừa những vấn đề có thể phát sinh trong tương lai; góp phần bảo vệ sự bình yên của gia đình họ và của cả cộng đồng. Nghiêm minh để pháp luật được tôn trọng. Nhân văn để người biết sửa chữa có cơ hội làm lại. Quản lý để phòng ngừa, đồng hành để thay đổi.
Giữ được sự cân bằng ấy chính là điều làm nên giá trị của “Chung tay vì cuộc sống mới” - một cách làm trong đó pháp luật không bị xem nhẹ, nhưng cũng không trở thành khoảng cách khiến người từng lầm lỗi không còn cơ hội trở về với cuộc sống bình thường.
Một người thay đổi - nhiều người được bình yên
Trong công tác phòng ngừa tội phạm, không phải lúc nào hiệu quả cũng được nhìn thấy bằng số vụ việc được phát hiện, xử lý. Có những kết quả lại nằm ở những điều rất bình thường: một vụ việc không xảy ra, một người không quay lại con đường cũ, một gia đình giữ được sự ổn định, một khu dân cư không phát sinh thêm điểm phức tạp về an ninh, trật tự.
Với công tác tái hòa nhập cộng đồng cũng vậy. Giúp một người từng lầm lỗi ổn định cuộc sống có thể không tạo ra một con số lớn trong báo cáo, nhưng phía sau sự ổn định của một con người là sự bình yên của nhiều người khác.
Đó có thể là một gia đình không phải thêm một lần lo lắng vì người thân tái phạm. Là những người cha, người mẹ có thêm niềm tin khi thấy con mình thực sự thay đổi. Là những đứa trẻ được lớn lên trong một gia đình ổn định, không phải tiếp tục chứng kiến người thân vướng vào sai lầm. Là một khu dân cư không phát sinh thêm một trường hợp phức tạp. Và rộng hơn, đó là một nguy cơ đối với an ninh, trật tự được hạn chế ngay từ cơ sở.
Trên địa bàn xã Trà Giang hiện có 63 người chấp hành xong án phạt tù, được đặc xá trở về địa phương và 23 người thuộc diện tái hòa nhập cộng đồng. Mỗi người là một hoàn cảnh khác nhau, có những khó khăn và điều kiện riêng trong quá trình trở lại cuộc sống bình thường. Vì vậy, công tác hỗ trợ cũng không thể chỉ thực hiện theo một cách chung cho tất cả, mà cần xuất phát từ hoàn cảnh cụ thể của từng người. Có người cần một công việc. Có người cần được hướng dẫn về thủ tục. Có người cần sự động viên của gia đình. Có người cần thời gian để lấy lại sự tự tin và hòa nhập với những người xung quanh. Khi những khó khăn ấy từng bước được tháo gỡ, người trở về có thêm điều kiện để ổn định cuộc sống và tự chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình. Đó chính là ý nghĩa thiết thực của công tác phòng ngừa: không chỉ xử lý hậu quả khi sai phạm xảy ra, mà chủ động tạo ra những điều kiện để sai phạm không tiếp tục xảy ra.
Bởi vậy, thành công của “Chung tay vì cuộc sống mới” không nên chỉ được nhìn ở việc đã giúp được bao nhiêu trường hợp, kết nối được bao nhiêu cơ hội việc làm hay thực hiện được bao nhiêu cuộc gặp gỡ. Điều quan trọng hơn là từng người sau khi trở về có thể tự đứng trên đôi chân của mình, sống và làm việc đúng pháp luật, xây dựng lại quan hệ với gia đình và cộng đồng.
Một người thay đổi không chỉ mang lại tương lai khác cho chính họ. Sự thay đổi ấy còn tác động đến những người thân bên cạnh, đến gia đình và môi trường sống xung quanh. Từ một người biết trân trọng cơ hội, một gia đình có thêm niềm tin. Từ một gia đình ổn định, khu dân cư thêm một phần bình yên. Từ nhiều trường hợp cùng thay đổi theo hướng tích cực, cộng đồng sẽ có thêm một môi trường an toàn và lành mạnh hơn.
Đó cũng là lúc cộng đồng hiểu rằng, người từng mắc sai lầm không nhất thiết sẽ mãi mãi là người có lỗi. Nếu họ thực sự muốn thay đổi và được tạo điều kiện phù hợp, họ hoàn toàn có thể trở lại cuộc sống bình thường bằng chính lao động và sự cố gắng của mình.
Nhận thức ấy có ý nghĩa rất quan trọng. Bởi tái hòa nhập cộng đồng không chỉ giúp người từng lầm lỗi có cơ hội làm lại, mà còn góp phần thay đổi cách nhìn của xã hội đối với họ. Không kỳ thị, nhưng cũng không buông lỏng; không quên quá khứ, nhưng cũng không dùng quá khứ để phủ nhận mọi nỗ lực ở hiện tại.
Khi cộng đồng biết mở lòng đúng cách, người trở về sẽ có thêm động lực để sống tốt. Khi người trở về ý thức được trách nhiệm của mình, cộng đồng lại có thêm một người cùng tham gia giữ gìn an ninh, trật tự. Vì thế, một người thay đổi không bao giờ chỉ là câu chuyện của một người. Đó có thể là một gia đình được giữ lại sự bình yên. Một đứa trẻ có thêm một tuổi thơ trọn vẹn. Một khu dân cư bớt đi một nguy cơ. Và một cộng đồng có thêm niềm tin rằng những con người từng mắc sai lầm vẫn có thể trở thành những người sống có ích. Đó chính là giá trị lâu dài mà “Chung tay vì cuộc sống mới” hướng tới: giúp một người có cơ hội làm lại cuộc đời, đồng thời góp phần đem lại sự bình yên cho nhiều người khác.
Để những cánh cửa không khép lại
Không phải ai từng lầm lỗi cũng có thể trở thành người thành công. Nhưng điều quan trọng là sau những sai lầm, họ vẫn có cơ hội để lựa chọn một con đường khác. Một người từng vi phạm pháp luật, sau khi chấp hành xong hình phạt, vẫn có thể trở về với gia đình, đi làm, nuôi con, chăm sóc cha mẹ, sống bằng sức lao động của mình và thực hiện đầy đủ trách nhiệm của một công dân.
Một cuộc đời mới đôi khi không bắt đầu bằng những điều quá lớn. Có thể bắt đầu từ một công việc để có thu nhập ổn định. Từ một lời động viên của người thân. Từ một người sẵn sàng tin rằng họ có thể thay đổi. Từ một gia đình không quay lưng khi họ trở về. Từ một doanh nghiệp mở ra một cơ hội việc làm. Hay từ một cán bộ Công an kiên trì gặp gỡ, hướng dẫn và đồng hành trong những bước đầu còn nhiều khó khăn. Nhưng trên tất cả, vẫn phải bắt đầu từ sự quyết tâm của chính người từng mắc sai lầm. Không ai có thể thay họ sống một cuộc đời khác. Cơ hội có thể được trao, sự hỗ trợ có thể được dành cho họ, nhưng để thực sự thay đổi, họ phải tự mình lựa chọn, tự mình cố gắng và chịu trách nhiệm với cuộc sống của mình. Vì vậy, tái hòa nhập cộng đồng không phải là hành trình một chiều. Đó là quá trình trong đó Nhà nước tạo điều kiện, gia đình đồng hành, cộng đồng chia sẻ, doanh nghiệp trao cơ hội và người trở về phải nỗ lực bằng chính hành động của mình.
Từ cách làm thực tế đó, Công an xã Trà Giang xác định “Chung tay vì cuộc sống mới” không phải là mô hình làm một lần rồi kết thúc. Đây là công việc cần được duy trì thường xuyên, từng bước hoàn thiện, đồng thời tiếp tục huy động sự tham gia của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, gia đình và Nhân dân.
Bởi mỗi người trở về đều có một hoàn cảnh khác nhau. Có người nhanh chóng ổn định, nhưng cũng có người cần nhiều thời gian hơn để tìm được công việc, khôi phục các mối quan hệ và hòa nhập với cuộc sống. Chính vì vậy, sự đồng hành cũng cần được duy trì đủ lâu, đủ gần và phù hợp với từng trường hợp.
Điều Công an xã Trà Giang hướng tới không phải là tạo ra một mô hình đẹp trên giấy, cũng không phải chỉ hoàn thành những phần việc được giao. Mục tiêu cuối cùng phải được nhìn thấy trong cuộc sống: một người từng lầm lỗi có thể đứng vững bằng lao động chân chính; một gia đình có thêm niềm tin; một khu dân cư thêm ổn định và một nguy cơ tái phạm được ngăn chặn từ sớm. Đó cũng là cách để công tác phòng ngừa tội phạm được bắt đầu từ những điều rất đời thường. Không phải đợi đến khi có vụ việc xảy ra mới hành động, mà chủ động tháo gỡ những khó khăn có thể khiến một người quay trở lại con đường cũ. Và đó cũng là cách để tinh thần “vì Nhân dân phục vụ” được thể hiện bằng những việc làm cụ thể; để công tác xây dựng Đảng gắn với nhiệm vụ chính trị và cuộc sống của Nhân dân; để vai trò của người cán bộ, đảng viên được thể hiện không chỉ ở lời nói mà trong chính những việc mình làm cho dân.
Có thể một người được giúp đỡ hôm nay chưa tạo nên một thay đổi lớn. Nhưng nếu người ấy không tái phạm, một gia đình sẽ bớt đi một nỗi lo. Nếu một gia đình ổn định, cộng đồng sẽ thêm một phần bình yên. Nếu nhiều người cùng có cơ hội trở lại cuộc sống bình thường, địa bàn sẽ giảm đi những nguy cơ phát sinh tội phạm. Những điều đó có thể không ồn ào, nhưng lại chính là những kết quả bền vững nhất của công tác phòng ngừa từ cơ sở. Bởi vậy, “Chung tay vì cuộc sống mới” không chỉ là câu chuyện về những người đã từng mắc sai lầm.
Đó còn là câu chuyện về cách một cộng đồng lựa chọn đối xử với những người đang muốn sửa chữa lỗi lầm; về cách người cán bộ lựa chọn đến gần dân thay vì đứng ngoài; và về cách những chủ trương của Đảng được cụ thể hóa thành những việc làm thiết thực trong cuộc sống.
Cánh cửa pháp luật đã khép lại sau khi một người hoàn thành hình phạt. Nhưng cánh cửa trở về với gia đình, với lao động và với cộng đồng không nên khép lại đối với những người thực sự muốn làm lại. Mở cánh cửa ấy không có nghĩa là quên đi quá khứ. Mà là để quá khứ trở thành bài học, chứ không trở thành rào cản ngăn một con người sống tốt hơn. Trao cơ hội không phải để làm thay. Đồng hành không phải để bao che. Bao dung không phải là bỏ qua pháp luật.Boa Mà là tạo điều kiện để mỗi người tự đứng lên, tự chịu trách nhiệm và chứng minh sự thay đổi bằng chính cuộc sống của mình. “Chung tay vì cuộc sống mới” bắt đầu từ một người, nhưng đích đến là sự bình yên của cả cộng đồng. Và có lẽ, giá trị đẹp nhất của mô hình không nằm ở việc đã trao được bao nhiêu cơ hội, mà ở việc những cánh cửa ấy vẫn được mở để người trở về có thể bước qua bằng chính đôi chân của mình - bước về phía gia đình, phía lao động chân chính và phía một cuộc sống mới. Để từ những con người từng lầm lỗi, cộng đồng có thêm những công dân sống có trách nhiệm. Để từ những việc làm rất gần dân, niềm tin của Nhân dân tiếp tục được vun đắp. Và để bình yên ở cơ sở không chỉ được giữ bằng sự nghiêm minh của pháp luật, mà còn được bồi đắp bằng trách nhiệm, sự đồng hành và tình người.
Bài học từ cơ sở: Lấy niềm tin của Nhân dân làm thước đo
Từ thực tiễn triển khai mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới”, Công an xã Trà Giang nhận thức rõ hơn một điều: muốn phòng ngừa tội phạm bền vững, không thể chỉ bắt đầu từ những biện pháp quản lý, mà phải bắt đầu từ việc giải quyết những vấn đề cụ thể của con người.
Muốn người dân chấp hành pháp luật, trước hết phải giúp người dân hiểu pháp luật. Muốn người từng lầm lỗi không tái phạm, phải giúp họ có điều kiện ổn định cuộc sống, có việc làm và có thêm động lực để lựa chọn con đường đúng đắn. Muốn gia đình đồng hành, phải tuyên truyền, vận động để gia đình hiểu, chia sẻ và trở thành điểm tựa cho người trở về. Muốn doanh nghiệp tham gia, phải để doanh nghiệp thấy được ý nghĩa xã hội của việc trao một cơ hội việc làm, đồng thời bảo đảm sự chủ động, tự nguyện và trách nhiệm của doanh nghiệp. Và muốn cả hệ thống cùng vào cuộc, cán bộ, đảng viên phải là những người đi đầu trong tổ chức thực hiện. Đó cũng là một yêu cầu đặt ra đối với công tác xây dựng Đảng ở cơ sở trong tình hình mới: cán bộ, đảng viên không chỉ là người quán triệt chủ trương, mà phải là người trực tiếp tổ chức thực hiện; không chỉ nói về “gần dân”, mà phải thực sự gần dân, hiểu dân và giải quyết những vấn đề chính đáng của Nhân dân. Khi chủ trương của Đảng được cụ thể hóa thành những việc làm thiết thực, người dân có thể nhìn thấy, cảm nhận và đánh giá bằng chính cuộc sống của mình. Thực tiễn cho thấy, ở cơ sở, niềm tin của Nhân dân không được tạo nên bởi những lời nói lớn lao, mà được bồi đắp từ những việc làm cụ thể, được thực hiện kiên trì qua từng ngày.
Đó là cách một cán bộ tiếp nhận và giải quyết một công việc của người dân. Là thái độ khi cán bộ lắng nghe một hoàn cảnh khó khăn. Là sự chủ động của chính quyền khi tìm cách tháo gỡ một vấn đề phát sinh từ cơ sở. Là trách nhiệm của lực lượng Công an khi không chỉ quản lý một người từng lầm lỗi, mà còn tìm cách giúp họ có thêm điều kiện để sửa chữa, ổn định cuộc sống và không quay trở lại con đường vi phạm pháp luật. Những việc làm ấy có thể rất nhỏ, nhưng khi được thực hiện bằng trách nhiệm, sự chân thành và tinh thần phục vụ, chúng sẽ góp phần tạo nên điều lớn hơn: niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, chính quyền và lực lượng Công an ngay từ cơ sở. Bởi suy cho cùng, hiệu quả của công tác xây dựng Đảng không chỉ được thể hiện ở việc ban hành bao nhiêu chủ trương, triển khai bao nhiêu kế hoạch, mà còn được nhìn nhận qua việc những chủ trương ấy đã đi vào cuộc sống như thế nào, người dân được hưởng lợi ra sao và niềm tin của Nhân dân được củng cố đến đâu.
Với Công an xã Trà Giang, bài học từ mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới” chính là tiếp tục lấy sự chuyển biến của con người, sự bình yên của mỗi gia đình và niềm tin của Nhân dân làm thước đo cho hiệu quả công tác. Từ những việc làm cụ thể ở cơ sở, góp phần đưa chủ trương của Đảng trở thành hành động, đưa tinh thần “vì Nhân dân phục vụ” trở thành trách nhiệm thường xuyên của mỗi cán bộ, đảng viên.
Hành trình vẫn còn phía trước
“Chung tay vì cuộc sống mới” mới chỉ là một bước trong hành trình lâu dài của công tác tái hòa nhập cộng đồng. Những kết quả bước đầu là động lực để tiếp tục, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải làm tốt hơn, sâu sát hơn và bền bỉ hơn trong thời gian tới. 
Phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm. Đó là tiếp tục rà soát, nắm chắc hoàn cảnh, tâm tư và những khó khăn của từng trường hợp để có cách hỗ trợ phù hợp; duy trì công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật; tăng cường phối hợp với gia đình và các tổ chức ở cơ sở; mở rộng kết nối với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh để tạo thêm cơ hội việc làm; quan tâm đến đào tạo nghề, sinh kế và những điều kiện cần thiết để người trở về có thể tự ổn định cuộc sống bằng chính sức lao động của mình.
Cùng với đó là sự động viên kịp thời đối với những người có tiến bộ, sự chia sẻ với những gia đình còn khó khăn và sự kiên trì trong phòng ngừa nguy cơ tái phạm. Bởi tái hòa nhập cộng đồng không thể được đánh giá trong một vài ngày hay bằng một vài kết quả trước mắt, mà cần được nhìn nhận bằng cả một quá trình. Nhưng điều quan trọng nhất đã được xác lập: không để người trở về phải tự bước đi một mình.
Công an xã Trà Giang sẽ tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tham mưu, nắm tình hình, quản lý, giáo dục, hướng dẫn và kết nối; đồng thời vận động cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, gia đình, doanh nghiệp và cộng đồng cùng tham gia. Mỗi lực lượng có một vai trò khác nhau, nhưng cùng hướng đến một mục tiêu: giúp người từng lầm lỗi có thêm điều kiện để làm lại cuộc đời và sống có ích cho gia đình, xã hội.
Bởi một người hoàn lương thành công là một niềm vui của gia đình. Một gia đình ổn định là thêm một điểm tựa của xã hội. Một cộng đồng biết chia sẻ, không kỳ thị nhưng cũng không buông lỏng kỷ cương pháp luật là một cộng đồng nhân văn và an toàn hơn. Và mỗi trường hợp không tái phạm, mỗi cuộc đời tìm được hướng đi đúng đắn chính là thêm một phần bình yên được giữ lại từ cơ sở.
Hành trình ấy chắc chắn còn nhiều khó khăn. Nhưng khi chính quyền có trách nhiệm, lực lượng Công an tận tâm, gia đình không buông bỏ, cộng đồng không quay lưng, doanh nghiệp sẵn sàng trao cơ hội và bản thân người trở về thực sự quyết tâm thay đổi, thì con đường phía trước sẽ rộng mở hơn. Chung tay không chỉ để một người trở về. Chung tay để họ có thể đứng vững, sống tốt và tiếp tục bước đi bằng chính đôi chân của mình.
Từ một người trở về đến một cộng đồng cùng thay đổi
Có thể sẽ không có những tiếng vỗ tay trong ngày một người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương. Sự trở về ấy thường diễn ra lặng lẽ, phía sau là những năm tháng đã qua, những lỗi lầm phải đối diện và cả những băn khoăn về cuộc sống phía trước.
Nhưng sẽ là một kết quả đáng quý nếu sau ngày trở về, họ có thể bình thản bước vào một nơi làm việc, nhận đồng lương bằng chính sức lao động của mình; trở về nhà chăm sóc cha mẹ, vợ con; sống và thực hiện đầy đủ trách nhiệm của một công dân. Đó có thể không phải là những thay đổi lớn lao, nhưng với một người từng đi qua những năm tháng lầm lỗi, đó chính là những bước tiến có ý nghĩa. Có thể người khác sẽ không nhớ mãi về lỗi lầm của họ. Nhưng chính họ có thể sẽ nhớ những người đã không quay lưng khi họ cần một cơ hội. Nhớ gia đình đã không bỏ rơi. Nhớ doanh nghiệp đã mở cánh cửa việc làm. Nhớ những người đã động viên khi họ còn nhiều mặc cảm, tự ti. Và nhớ người cán bộ Công an đã tìm đến, lắng nghe, hướng dẫn và đồng hành trong những ngày đầu của hành trình trở về. Từ những điều tưởng như giản dị ấy, một nhận thức quan trọng có thể được hình thành: một sai lầm không nhất thiết phải quyết định toàn bộ phần đời còn lại. Điều quan trọng là con người có dám thay đổi và xã hội có sẵn sàng trao cho họ cơ hội để thay đổi hay không.
Tại Trà Giang, hành trình ấy đang được bắt đầu từ những việc rất gần gũi. Một cuộc gặp để hiểu hoàn cảnh. Một lời động viên đúng lúc. Một hướng dẫn cụ thể để ổn định cuộc sống. Một cơ hội việc làm. Một gia đình kiên trì đồng hành. Một doanh nghiệp sẵn sàng trao cơ hội. Một cộng đồng biết chia sẻ, không kỳ thị nhưng vẫn tôn trọng kỷ cương pháp luật. Và phía sau đó là sự kiên trì của lực lượng Công an trong nắm tình hình, quản lý, giáo dục, phòng ngừa và kết nối các nguồn lực. 
Mỗi việc làm có thể chưa tạo nên một thay đổi ngay lập tức. Nhưng khi những việc làm ấy được thực hiện thường xuyên, bằng trách nhiệm và sự chân thành, chúng có thể tạo nên sự thay đổi bền vững hơn: một người ổn định hơn, một gia đình yên tâm hơn và một cộng đồng an toàn hơn.
Đó cũng là giá trị sâu xa của mô hình “Chung tay vì cuộc sống mới”. Không chỉ giúp một người có cơ hội làm lại cuộc đời, mô hình còn góp phần khơi dậy trách nhiệm của gia đình, doanh nghiệp và cộng đồng; để công tác tái hòa nhập cộng đồng thực sự trở thành công việc chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Bởi giữ gìn an ninh, trật tự không chỉ là ngăn chặn cái xấu khi nó xảy ra, mà còn là chủ động tạo ra những điều kiện để cái xấu ít có cơ hội quay trở lại.
Từ một người trở về, nếu có thêm một gia đình được bình yên, một cơ hội được trao và một nguy cơ tái phạm được ngăn chặn, thì sự thay đổi ấy không còn thuộc về riêng một con người. Nó trở thành một phần của bình yên cộng đồng được vun đắp từ cơ sở.
Xây dựng Đảng bắt đầu từ việc làm cho dân
Xây dựng Đảng, suy cho cùng, là xây dựng một hệ thống chính trị đủ năng lực lãnh đạo, tổ chức và phục vụ Nhân dân; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh, trách nhiệm, gần dân, hiểu dân và được Nhân dân tin tưởng.
Điều đó không ở đâu xa. Ở cơ sở, xây dựng Đảng hiện diện trong chính những việc làm cụ thể, trong cách cán bộ, đảng viên thực hiện trách nhiệm của mình và trong những chuyển biến mà người dân có thể nhìn thấy, cảm nhận được trong cuộc sống hằng ngày. Khi một cán bộ Công an dành thời gian lắng nghe một người từng lầm lỗi, đó không chỉ là một cuộc gặp, mà còn là trách nhiệm với Nhân dân. Khi Công an xã kết nối một người trở về với doanh nghiệp, giúp họ có thêm cơ hội việc làm và ổn định cuộc sống, đó không chỉ là một hoạt động hỗ trợ, mà còn là một biện pháp phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở. Khi doanh nghiệp sẵn sàng trao cơ hội, gia đình không buông bỏ và cộng đồng không kỳ thị người đã biết sửa chữa lỗi lầm, những giá trị tốt đẹp của xã hội được khơi dậy bằng những hành động rất cụ thể. Và khi cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, một người từng đứng bên lề có thể trở lại với gia đình, với lao động và với cộng đồng. Đó là lúc chủ trương của Đảng không còn chỉ nằm trên văn bản, mà được chuyển hóa thành hành động. Đó là lúc hiệu quả của công tác xây dựng Đảng được nhìn thấy từ những thay đổi cụ thể trong đời sống Nhân dân. Đó cũng là lúc hình ảnh người cán bộ Công an “gần dân, trọng dân, hiểu dân, có trách nhiệm với dân” được khẳng định không phải bằng những lời nói lớn lao, mà bằng chính thái độ, trách nhiệm và việc làm hằng ngày.
“Chung tay vì cuộc sống mới” vì thế không chỉ là tên một mô hình. Đó là một cách nghĩ, một cách làm xuất phát từ thực tiễn cơ sở; là sự cụ thể hóa tinh thần vì Nhân dân phục vụ bằng những việc làm thiết thực; đồng thời gửi gắm một thông điệp nhân văn nhưng cũng rất rõ ràng: người từng mắc sai lầm phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, nhưng khi đã chấp hành xong hình phạt và thực sự muốn thay đổi, họ cần được trao cơ hội để làm lại cuộc đời. Bởi một người hoàn lương không chỉ cần sự quyết tâm của chính họ. Phía sau họ là một gia đình cần được giữ gìn, một cộng đồng cần được bảo đảm an toàn và một xã hội cần thêm những con người biết sửa chữa sai lầm, sống có ích.
Trao một cơ hội là gieo một niềm tin. Giữ một niềm tin là góp một phần bình yên. Từ những cuộc gặp gỡ giản dị, những lời động viên đúng lúc, những cơ hội việc làm và sự đồng hành bền bỉ, Công an xã Trà Giang đang cùng cấp ủy, chính quyền, gia đình, doanh nghiệp và Nhân dân viết tiếp hành trình “Chung tay vì cuộc sống mới”.
Hành trình ấy có thể còn nhiều khó khăn, nhưng mỗi người trở về tìm được một hướng đi đúng đắn, mỗi gia đình thêm một phần yên tâm, mỗi nguy cơ tái phạm được ngăn chặn chính là một kết quả có ý nghĩa. Và có lẽ, đó cũng là cách gần gũi nhất để xây dựng Đảng từ cơ sở: bắt đầu bằng trách nhiệm với dân, bằng những việc làm vì dân và bằng niềm tin được tạo dựng trong lòng dân.